Asbabun Nuzul

Mukadimah

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Segala amalan yang baik hendaklah dimulakan dengan Bismillahirrahmanirrahim. Rasulullah SAW bersabda bahawa setiap urusan yang baik yang tidak dimulakan dengan menyebut nama Allah adalah abtar, iaitu cacat atau tidak sempurna.

Basmalah mengandungi makna al-isti'anah, iaitu memohon pertolongan daripada Allah SWT. Sebagai hamba, kita sentiasa memerlukan rahmat, pertolongan dan keberkatan daripada-Nya. Menuntut ilmu ialah satu amal kebajikan. Jika ia tidak dimulakan dengan Bismillah, maka kita telah meninggalkan adab memohon keberkatan daripada Allah.

Selain memulakan dengan Basmalah, kita juga dianjurkan memulakan sesuatu urusan dengan Alhamdulillah, iaitu memuji Allah SWT. Oleh itu, dua adab utama pada permulaan setiap urusan ialah:

Membaca Bismillahirrahmanirrahim.

Memuji Allah dengan Alhamdulillah.

Kisah Zulqarnayn dan Sunnatullah Sebab-Akibat

Perbincangan diteruskan dengan kisah Zulqarnayn.

Nama Zulqarnayn membawa maksud "yang mempunyai dua tanduk." Ia melambangkan kekuasaan yang meliputi timur dan barat.

Rahsia kejayaan Zulqarnayn ialah beliau sentiasa mengikuti sebab-sebab yang telah ditentukan oleh Allah SWT.

Firman Allah:

وَجَعَلْنَا لِكُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا

Allah menjadikan bagi setiap perkara itu sebab-sebabnya.

Jika seseorang ingin berjaya dalam kehidupan, dia mesti mengikuti sebab yang ditetapkan Allah, antaranya:

menuntut ilmu, beramal, bersabar, istiqamah,

melalui proses kehidupan dengan sabar.

Tiada kejayaan yang datang secara tiba-tiba tanpa mengikuti sunnatullah.

Tujuan Menuntut Ilmu

Menuntut ilmu bukan sekadar untuk menambah pengetahuan.

Matlamat sebenar ialah:

beramal dengan ilmu,

mendapat keredaan Allah,

memperoleh kasih sayang-Nya,

diangkat darjat di sisi Allah,

semakin hampir kepada Allah SWT.

Seseorang yang jauh daripada Allah sebenarnya semakin hampir dengan syaitan. Tanpa disedari, syaitan akan mempengaruhi pemikiran, keputusan dan tindakan seseorang.

Menuntut Ilmu Adalah Amal Soleh

Imam al-Ghazali menyatakan bahawa menuntut ilmu termasuk antara amalan yang paling utama.

Asas ibadah ialah:

ikhlas kerana Allah,

melakukan perkara yang Allah cintai.

Hakikat taqwa ialah:

menyukai apa yang Allah suka,

membenci apa yang Allah benci.

Ramai manusia melakukan sesuatu mengikut kehendak hati sendiri tanpa merujuk kepada apa yang Allah redai. Inilah bentuk penipuan terhadap diri sendiri.

Kisah Seorang Ayah Mencari Anaknya

Kisah benar seorang ayah yang kehilangan anaknya selama 24 tahun akibat diculik.Setelah puluhan tahun mencari, akhirnya mereka bertemu semula. Namun anak tersebut memilih untuk terus tinggal bersama keluarga yang telah membesarkannya sejak kecil.

Pengajaran daripada kisah ini ialah:

Cinta yang sebenar bukan memaksa seseorang mengikut kehendak kita, tetapi mengutamakan apa yang terbaik untuk orang yang kita cintai.

Begitulah juga hubungan seorang hamba dengan Allah SWT. Hakikat ibadah ialah mengutamakan apa yang Allah sukai, bukan apa yang disukai oleh hawa nafsu sendiri.

Allah Menurunkan Kitab Sebagai Hidayah dan Hikmah

Selepas Basmalah dan Alhamdulillah, dijelaskan bahawa Allah menurunkan kitab sebagai petunjuk serta hikmah kepada manusia.

Ilmu mempunyai beberapa peringkat:

- Al-Idrak — memahami ilmu.

- Al-Malakah — menguasai ilmu.

- Al-Hikmah — mampu meletakkan ilmu pada tempatnya dan mengamalkannya dengan tepat.

Ilmu tanpa hikmah boleh menjadi sebab perselisihan dan kerosakan.

Oleh sebab itu, kita bukan sekadar memohon ilmu, tetapi memohon agar Allah mengurniakan hikmah.

Selawat kepada Rasulullah SAW

Dalam mukadimah kitab, penulis turut berselawat dan memberi salam kepada Rasulullah SAW, ahli keluarga Baginda serta para sahabat.

Ini kerana Rasulullah SAW ialah pemimpin agung yang menjadi contoh ikutan sepanjang zaman.

Kitab Lubabun Nuzul fi Asbab al-Nuzul

Nama kitab yang dibincangkan ialah:

لباب النقول في أسباب النزول

Perkataan Lubab bermaksud:

isi, intipati, pati yang paling penting.

Kitab ini menghimpunkan intipati berkaitan sebab-sebab turunnya ayat al-Quran.

Dua Sumber Ilmu

Ilmu Islam dibina atas dua sumber utama:

1. Naqli

Iaitu sumber wahyu:

al-Quran, Hadis, athar para sahabat, riwayat para tabi'in.

2. Aqli

Iaitu penggunaan akal yang sahih.

Kedua-duanya mestilah saling melengkapi dan tidak bercanggah.

Sebagai contoh, teori evolusi yang dibina atas pemerhatian saintifik mengalami perubahan selepas penemuan DNA. Ini menunjukkan bahawa teori akal boleh berubah, sedangkan wahyu tetap benar selama-lamanya.

Maksud Asbabun Nuzul

Asbabun Nuzul bermaksud sebab-sebab turunnya sesuatu ayat al-Quran.

Mengetahui sebab turunnya ayat amat penting kerana ia membantu memahami maksud sebenar ayat.

Tanpa mengetahui latar belakang sesuatu ayat, seseorang mungkin mentafsirkannya mengikut hawa nafsu sendiri.

Dalam ilmu hadis terdapat disiplin yang hampir sama iaitu:

Asbabul Wurud

iaitu sebab-sebab sesuatu hadis diucapkan oleh Rasulullah SAW.

Kepentingan Memahami Konteks

Ustaz memberikan satu contoh. Sekiranya terdapat hadis yang berbunyi:

"Jangan keluar daripada majlis."

Hadis tersebut mungkin disebabkan terdapat bahaya tertentu di luar, contohnya haiwan buas.

Apabila sebab atau illah itu sudah tiada, maka hukum tidak semestinya difahami secara umum.

Oleh itu, memahami konteks sesuatu nas amat penting.

Mengambil satu hadis secara terpisah tanpa memahami sebab dan latar belakang boleh menimbulkan fitnah terhadap agama.

Peranan Ulama Hadis dan Ulama Fiqh

Tugas ulama hadis ialah:

mengumpulkan riwayat,

menilai sanad, menentukan kesahihan hadis.

Manakala tugas ulama fiqh ialah: menghimpunkan seluruh dalil, memahami konteks, mengeluarkan hukum syarak seperti wajib, sunat, haram, makruh dan harus.

Kedua-dua bidang mempunyai kepakaran yang berbeza tetapi saling melengkapi.

Bertaklid kepada Ahlinya

Proses mengeluarkan hukum bukanlah sesuatu yang mudah.

Al-Quran dan hadis merupakan bahan asas yang perlu diproses melalui kaedah-kaedah ilmu sebelum sesuatu hukum diputuskan.

Oleh sebab itu, orang awam diperintahkan oleh Allah SWT:

فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

"Maka bertanyalah kepada orang yang berilmu jika kamu tidak mengetahui."

Tidak semua orang mempunyai kemampuan untuk berijtihad.

Oleh itu, bertaklid kepada ulama yang berautoriti merupakan tuntutan syarak bagi mereka yang tidak memiliki alat-alat ijtihad.

Tafsir Berdasarkan Wahyu

Tugas seorang mufassir ialah menjelaskan maksud ayat al-Quran berdasarkan sumber-sumber yang sahih.

Al-Quran ialah kalam Allah SWT yang diturunkan melalui Malaikat Jibril AS kepada Rasulullah SAW dan sampai kepada umat Islam secara mutawatir.

Dengan mengetahui Asbabun Nuzul, seseorang dapat memahami:

maksud umum dan khusus,

ayat nasikh dan mansukh,

sebab sesuatu hukum diturunkan,

penyelesaian terhadap ayat-ayat yang kelihatan sukar difahami.

Tokoh-Tokoh Asbabun Nuzul

Antara tokoh penting dalam bidang ini ialah:

Imam al-Wahidi.

Beliau terkenal dengan penulisan khusus mengenai Asbabun Nuzul serta menegaskan bahawa mengetahui sebab turunnya ayat merupakan antara kunci memahami al-Quran.

Imam al-Suyuti

Beliau menghimpunkan pelbagai perbahasan Ulum al-Quran dalam karya agungnya, Al-Itqan fi 'Ulum al-Quran, termasuk perbahasan mengenai Asbabun Nuzul.

Para tabi'in juga sering mengingatkan bahawa ilmu berkaitan sebab turunnya ayat perlu diambil dengan berhati-hati kerana semakin ramai saksi yang menyaksikan zaman penurunan wahyu telah tiada.

Manfaat Mengetahui Asbabun Nuzul

Antara manfaatnya ialah:

memahami maksud sebenar ayat al-Quran,

mengelakkan salah tafsir,

mengetahui konteks dan sebab turunnya ayat,

membantu memahami hukum syarak dengan tepat,

memudahkan penghayatan hikmah di sebalik sesuatu ayat.

Penutup

Ustaz menutup kuliah dengan mengingatkan bahawa perbincangan mengenai Asbabun Nuzul akan diteruskan dalam sesi yang akan datang, khususnya berkaitan Surah Ali 'Imran.

Beliau mengajak para penuntut ilmu sentiasa berdoa agar Allah SWT mengurniakan ilmu yang bermanfaat, hikmah dalam beramal, serta kekuatan untuk sentiasa mengikuti sebab-sebab kejayaan yang telah ditetapkan oleh Allah.

Semoga setiap ilmu yang dipelajari menjadi cahaya yang mendekatkan diri kepada Allah SWT dan menjadikan kita hamba yang melakukan apa yang Allah cintai, bukan sekadar apa yang disukai oleh hawa nafsu.

Wallahu'alam